Feiten en fabels over (lidmaatschap van) de Europese Unie

Het Britse referendum over het lidmaatschap de Europese Unie heeft ook in Nederland het debat over het EU-lidmaatschap doen oplaaien. En daarmee de vragen over de EU en de voor- en nadelen van het lidmaatschap van ons land.

Onze economie is diep vervlochten met die van de EU. Een goed of slecht functionerend Europa raakt iedereen. Allereerst ondernemers, vooral zij die internationaal handelen, maar uiteindelijk ook burgers. Daarom willen economen van de Rabobank in de aanloop naar de verkiezingen het debat over Europa regelmatig voeden met feiten en analyses. Een greep uit de publicaties tot nu toe.

De Nederlandse industrie kan niet zonder Europa – 21 februari 2017
De Nederlandse industrie is sterk afhankelijk van de export. Gemiddeld wordt ongeveer 61 procent van alle industriële productie in ons land geëxporteerd. Het grootste deel van deze export belandt bij onze ooster- en zuiderburen.

De ongewisse toekomst van de Europese integratie – 9 februari 2017
Wereldwijd erodeert de steun voor economische integratie. Een eerste serieuze vorm van Europese desintegratie is de Brexit. Er is echter te weinig aandacht voor de economische gevolgen van het (gedeeltelijk) ontmantelen van de Europese samenwerking.

Hoe houdbaar is de stijging van de kapitaalmarktrente? – 6 februari 2017
De rentemarkten weerspiegelen een te rooskleurig beeld na de forse stijging van de kapitaalmarktrentes in de tweede helft van 2016. Het ECB beleid, en dus het aankoopprogramma, gaat vooralsnog door tot eind 2017. De resultaten van dit programma zijn echter beperkt en de grenzen zijn niet oneindig oprekbaar.

Britse economische groei blijft sterk, maar is de rek er al uit? – 27 januari 2017
De Britse economie groeide sterk in het eerste halfjaar na het Brexit-referendum, voornamelijk vanwege de bestedingen van huishoudens. We verwachten echter dat dit niveau van consumentenbestedingen niet houdbaar is.

De Nederlandse groothandel vaart wel bij de Europese Unie – 26 januari 2017
De Europese Unie is belangrijk voor de Nederlandse groothandel. Het grootste deel van de export van de Nederlandse groothandel gaat namelijk naar EU-landen. Met name het vrije verkeer van goederen brengt de sector veel voordeel.

Het Brexit-plan van May is minder rooskleurig dan geschetst (Engelstalig) – 20 januari 2017
We hebben de belangrijkste punten van de langverwachte speech van Theresa May over haar Brexit-plannen op een rijtje gezet. Hoewel het positief is dat er nu meer duidelijkheid is over het standpunt van het VK, zal de uitvoering van deze plannen moeilijk zijn.

Wie maakt in Europa de dienst uit? – 11 januari 2017
De EU lijkt te worden geregeerd door talloze raden, commissies, projectgroepen en uitvoerende organen. Welke zijn de belangrijkste, en wie maakt in Europa eigenlijk de wetten?

Ons land is met Europa vervlochten – 22 december 2016
Nederland is één van de zes landen die zich oprichter van de EU mag noemen. Ons land was er vanaf het begin bij. Het heeft in veel opzichten voorop gelopen. Waarom zou ons land ooit uit de EU willen?

EU in je binnenzak – 21 december 2016
Na implementatie van nieuwe regels in de EU met betrekking tot oplaadkabels van mobiele telefoons, zijn 99% van de verkochte telefoons oplaadbaar met een micro-usb-kabel. Daarbij is de productie van elektronisch afval flink afgenomen.

Zorgeloos online winkelen in Kopenhagen en Milaan – 21 december 2016
Steeds meer Nederlanders kopen producten of diensten bij webshops uit andere EU-landen. De duidelijke en goede voorwaarden van webshops in de EU hebben we onder meer te danken aan de samenwerking van de Europese Unie.

Breaking up is hard to do… – 12 december 2016
Bij de invoering van de euro zijn sommige landen toegetreden zonder al teveel na te denken over de economische consequenties van een gezamenlijke munt. Nu er landen zijn die overwegen om uit de eurozone te stappen, is het raadzaam om ditmaal wel vooraf een goede kosten/batenanalyse te verrichten.

Zo eenvoudig is een Nexit niet – 6 december 2016
In maart 2017 kiest Nederland een nieuwe Tweede Kamer, en de eurosceptische PVV van Geert Wilders staat op voorsprong in de peilingen. Kan een kabinet het Nederlandse lidmaatschap van de Europese Unie zomaar opzeggen?

Italianen stemmen nee (Engelstalig) – 5 december 2016
Italië verwierp op 4 december een hervorming die een verbetering van de besturing van het land beoogde. Renzi nam ontslag; desondanks was het eerste effect op de markt gematigd. Paradoxaal genoeg is de kans op een referendum over het lidmaatschap van de eurozone afgenomen.

De stem van Italië (Engelstalig) – 30 november 2016
Zondag 4 december. De Italianen stemmen in een referendum over een constitutionele hervorming. De hervorming is niet zonder keerzijdes. De suggestie dat een “Nee”-stem Italië op weg naar de uitgang van de eurozone zet is onjuist.

De voor- en nadelen van Eurobonds – 24 november 2016
Met een zekere regelmaat wordt gesuggereerd dat de lidstaten van de eurozone zouden moeten overgaan op de uitgifte van eurobonds. Dit zijn obligaties die door een centraal Europees agentschap worden uitgegeven ter financiering van de staatsschuld van de deelnemende landen. Wat zijn de potentiële voor- en nadelen van eurobonds?

Selfies uit Parijs – 18 november 2016
Dankzij Europese samenwerking in het openbreken van de telecommarkt, waar monopolies 25 jaar geleden nog de dienst uitmaakten, is mobiel bellen en internetten flink goedkoper geworden.

De Nederlandse land- en tuinbouw heeft groot belang bij de EU – 14 november 2016
In deze publicatie volgt een uiteenzetting van de impact die een vertrek van Nederland uit de Europese Unie (Nexit) heeft op de Nederlandse land- en tuinbouw. Met de slotvraag: Zal de Nederlandse land- en tuinbouw de ruim 800 miljoen euro aan inkomenssteun blijven ontvangen bij een Nexit?

EU exit contagion risk (Engelstalig) – 4 november 2016
In deze Special zoomen we in op het exit-besmettingsrisico van ‘Brexit’ op andere EU-landen. We kijken naar het huidige politieke landschap in de EU en de trend van euroscepticisme. Alhoewel we de kans op een herhaling van ‘Brexit’ in de andere lidstaten onwaarschijnlijk achten, is het zeker zinvol om sommige landen het komende jaar in de gaten te houden.

Economische groei eurozone zwakt af in 2016; risico’s toegenomen

De groei van de eurozone‐economie versnelde in 2015 naar 1,5%, voornamelijk door een aantrekkende binnenlandse vraag. Voor dit jaar verwachten economen van de Rabobank dat de groei iets terugloopt naar 1¼%: de particuliere consumptie blijft op peil, maar de exportgroei vertraagt. Voor 2017 wordt een lichte groeiversnelling naar 1½% voorzien: de binnenlandse vraagt zwakt dan iets af, maar de exportgroei trekt flink aan. Deze groeiverwachting is echter met steeds meer onzekerheden omgeven, onder meer vanwege het mogelijk uiteenvallen van Schengen en de instabiele financiële en monetaire omgeving.

Download hier het volledige hoofdstuk Eurozone uit het jongste Economisch Kwartaalbericht van de Rabobank-economen.

Wat als Griekenland…?

Het gaat niet goed met de onderhandelingen tussen Griekenland en de Europese partners. De aandelenmarkten lijken hier meer last van te hebben dan de obligatiemarkten. Hoe komt dit en wat gebeurt er als de onderhandelaars de handdoek in de ring gooien? Dit vraagt chef-econoom Han de Jong van ABN AMRO zich af in zijn meest recente Macro Weekly. Download en lees het hier.

Het door consumptie gedreven herstel van de eurozone

Voor 2015 en 2016 verwachten de Rabo-economen dat het economische herstel in de eurozone verder aantrekt. Ten opzichte van onze eerdere ramingen zal het herstel nog meer gedreven zijn door de binnenlandse vraag, en dan met name de private consumptie. De langzaam toenemende werkgelegenheid en de lagere olieprijzen zorgen voor een hogere koopkracht van huishoudens. Ook geografisch is het herstel verbreed: de voormalige crisislanden (met name Spanje en Ierland) dragen hun steentje weer bij aan de groei in de eurozone. Dat schrijven zij in de maart-editie van hun Economisch Kwartaalbericht. Download en lees het hier.

Groeiprognoses eurozone bijgesteld

Chef-econoom Han de Jong van ABN AMRO verwacht dat de groei in de eurozone dit jaar meevalt. In de Macro Weekly van 2 februari schrijft hij: “Dat is meteen onze sterkste afwijking van de consensus-verwachting voor 2015. Recente cijfers lijken ons gelijk te geven. Waarschijnlijk worden veel groeiprognoses voor de eurozone de komende maanden naar boven bijgesteld. Dat wil overigens niet zeggen dat de economie van de eurozone spectaculair zal groeien.”

Download hier de ABN AMRO Macro Weekly.

Europa zorgenkind van de wereldeconomie

Inmiddels groeit de wereldeconomie alweer in een tempo van circa 4% per jaar, maar de spreiding daaromheen is groot. In de groep industrielanden laten met name de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk een relatief hoog groeitempo aantekenen. In de eurozone, daarentegen, is het herstel nog verre van overtuigend. Europa blijft het zorgenkind van de wereldeconomie. Dat schrijven economen van de Rabobank in hun Visie op 2015 – Europa: toekomstige koploper of eeuwige achterblijver?

Download hier de Rabobank Visie op 2015.

Een stabieler (Europees) bankwezen?

Zullen betere regelgeving en beter toezicht bijdragen aan een stabieler bankwezen? Die vraag stellen Wim Boonstra en Bouke de Vries in hun gelijknamige paper. Zij gaan in op de rollen van banken in de economie, risico’s van het bankieren en ontwikkelingen in de regelgeving en het toezicht op banken. Daarbij besteden zij aandacht aan systeemrisico’s, manieren om de belastingbetaler zo veel mogelijk te vrijwaren van risico’s en aan voorwaarden voor effectief bankentoezicht. Daarnaast bespreken ze de beleidsreactie op de crisis in de Nederlandse bankensector, waarbij veel maatregelen een internationale oorsprong hebben. Conclusie is dat deze maatregelen de stabiliteit van de bankensector doen toenemen, hoewel de auteurs wel enkele kanttekeningen plaatsen. Zij pleiten voor een cross-sectorale aanpak in regelgeving, geïntegreerde impactstudies en voor meer wereldwijde coördinatie, omdat veel financiële instellingen in verschillende marktsectoren en in meer landen actief zijn.

Download hier de paper als pdf: Will better regulation and better supervision contribute to a more stable banking sector?

Lees hier een Nederlandstalige bewerking van deze paper: Gaan betere regulering en beter toezicht bijdragen aan een stabieler bankwezen?

Wim Boonstra is chef-econoom van Rabobank Nederland en bijzonder hoogleraar Economische en monetaire politiek aan de Vrije Universiteit Amsterdam.
Bouke de Vries is bestuursadviseur bij Rabobank Nederland en was daarvoor Hoofd Financiële Sector Onderzoek.

Herstel eurozone lijkt aan te houden

De BBP-cijfers voor de eurozone over het eerste kwartaal van 2014 stelden teleur. De Nederlandse economie is veel sterker gekrompen dan verwacht en ook de Franse en Italiaanse cijfers vielen tegen. De forse groei in Duitsland kon dat niet compenseren. Andere cijfers, zoals die voor het ondernemersvertrouwen, duiden erop dat het economisch herstel aanhoudt en zelfs iets sterker is dan de BBP-cijfers voor het eerste kwartaal doen vermoeden. Dat schrijven economen van ABM AMRO in hun meest recente Macro Weekly. Download hier de pdf van de Macro Weekly.

Geduld is een schone zaak

De economie van de eurozone trekt aan, maar balansherstel belemmert een krachtige groei. Daarnaast blijven verschillen tussen lidstaten en politieke risico’s aanwezig. Het herstel is wel breed gedragen en de neerwaartse risico’s zijn afgenomen. Dat schrijven economen van Rabobank in hun Economisch Kwartaalbericht van maart. Download hier de pdf van het hoofdstuk Eurozone.

Opinie Wim Boonstra: Monetaire financiering moet uit de taboesfeer

wim_boonstraDe eurozone heeft een stevige groei-impuls nodig. En gezien de deplorabele staat van de overheidsfinanciën in de meeste lidstaten moet deze monetair worden gefinancierd. Daarom is het tijd om het taboe hierop te slechten.

Op donderdag 7 november jl. verlaagde de ECB haar beleidsrente tot 0,25%, de laagste stand ooit. Vooral de scherpe daling in het inflatietempo in oktober zette de centrale bank aan tot deze stap. Een volgende stap die wordt genoemd, is de invoering van een negatieve depositorente. Hier slaan de beleidsmakers de plank echter mis. Het huidige monetaire beleid is niets anders dan duwen tegen een touw. Een verdere renteverlaging betekent slechts dat nog harder tegen dit touw wordt geduwd en gaat voorbij aan de werkelijke problemen.

Het is niet mijn bedoeling om de ECB te bekritiseren. Herhaaldelijk heeft zij de afgelopen jaren de grenzen van haar mandaat opgezocht om de euro te redden. Dat de euro nog bestaat en de Europese economie langzaam weer aan het opkrabbelen is, kunnen we vooral op het conto van de ECB schrijven. Van veel kanten is gewezen op het potentieel inflatoire karakter van het beleid. Te weinig wordt echter onderkend dat de eurozone zich inmiddels griezelig dicht bij een deflatie bevindt. In Zuid-Europa is de situatie weliswaar aan de langzaam beterende hand, maar voor de vele werklozen zijn de vooruitzichten voor de komende jaren ronduit slecht. Als de werkloosheid zich boven de 20% van de beroepsbevolking bevindt en de helft van de jongeren zonder werk zit, helpt maar één recept:: een stevige groei-impuls. En die kan het best monetair worden gefinancierd, gezien de deplorabele toestand van de overheidsfinanciën in de meeste EMU-lidstaten en de Duitse onwil om als groeimotor van Europa te fungeren.

Monetaire financiering bevindt zich in Europa echter diep in de taboesfeer. In feite is de ECB verantwoordelijk gemaakt voor de handhaving van de prijsstabiliteit, zonder dat zij een volledig instrumentarium mee heeft gekregen. Een oplopend prijspeil kan zij met haar huidige instrumentarium goed bestrijden, maar voor deflatiebestrijding is zij slecht toegerust. Dit is begrijpelijk, gezien de geschiedenis, maar heeft in het huidige tijdsgewricht grote nadelen. Want op dit moment zijn monetaire maatregelen nodig die zich rechtstreeks vertalen in bestedingen en banen en die het structurele inflatietempo terugbrengen tot in de buurt van de 2%, de doelstelling van de ECB. Daarbij kan worden gedacht aan het monetair financieren van investeringen in infrastructuur en duurzame energievoorziening. De ECB moet deze te financieren projecten uiteraard niet zelf selecteren. Dat moet de politiek doen of de Europese Investeringsbank. Het moet daarbij gaan om infrastructurele projecten op Europees niveau die in omvang en tijd duidelijk zijn afgebakend. Maar de beslissingsbevoegdheid over de mate van monetaire financiering moet niet bij de politiek, maar bij de ECB berusten.

Ik pleit dus met nadruk niet voor het monetair financieren van de lopende overheidsuitgaven in de lidstaten. Als er één les uit de geschiedenis kan worden getrokken, dan is het dat die weg heilloos is. De Europese centrale banken, dus ook de ECB, zijn niet voor niets uit de sfeer van de dagelijkse politiek gehaald. Die onafhankelijkheid is een groot goed en moet worden gekoesterd. Maar veel oorlogen zijn verloren en veel crises worden verergerd doordat beleidsmakers nog bezig zijn de vorige te verwerken. Zo ook nu. Europa ontworstelt zich moeizaam aan de recessie, kent een veel te hoge werkloosheid en zit op het randje van deflatie. Dus waarom zou monetaire financiering nu nog steeds uit den boze zijn? Op een monetair gefinancierde investeringsimpuls zou geen taboe moeten rusten. En hoe eerder dit taboe wordt opgeheven, hoe beter. Want de EMU heeft zijn problemen nog lang niet achter zich gelaten.

Prof. Dr. W.W. Boonstra
Hoofdeconoom Rabobank Nederland
Bijzonder hoogleraar Economische en Monetaire Politiek aan de Vrije Universiteit, Amsterdam
Voorzitter Monetaire Commissie ELEC, Brussel

Download dit artikel hier in het Engels.